"Kuba wyspa jak wulkan gorąca, palma liście obraca do słońca" - piszą do nas, jak w refrenie szlagierowej piosenki, Agata i Robert z Łodzi. Od siebie dodam nieśmiało, że od niedawna miesięczną rację czarnej fasoli na osobę, rzecz jasna na kartki dla mieszkańców tej uroczej wyspy, ograniczono z 10 uncji, do 5, a soli z 333 gramów do 174. Pamiętacie jeszcze 1982 r. w Polsce? Wziąłem wtedy wolny dzień w szpitalu, by wstać o czwartej nad ranem, ustawić się w kolejce, bo mieli właśnie "rzucić" mleko w proszku, a właśnie mieliśmy wówczas zaledwie rocznego synka. Dostałem to mleko... i jeszcze pół kilograma cukierków toffi, bo też je rzucili. Dziś wspominam to jak zły sen, bo choć krowy pasą się już tylko gdzie niegdzie gromadnie w Holandii, a naszym rolnikom podobno nic się nie opłaca, to mleka w sklepach jest tyle, że moje wnuczęta mogą sobie teraz powybrzydzać do woli. Ale tylko dlatego, że mojemu pokoleniu udało się. A co? No właśnie! Kłaniam się nisko wszystkim, także niezłomnym w wierze lekarzom, którym wtedy nie zabrakło odwagi i uporu, aby dziś cieszyć się wolnością.

Wakacje mijają. Wracamy do codzienności. Lato jednak, oprócz chwil oddechu, zachwycenia przyrodą i bliskością kochanych osób, obfitowało w istotne wydarzenia w polskim systemie ochrony zdrowia, które zasługują na chwilę refleksji. Tuż przed wakacjami parlament uchwalił nowelizację ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tzw. koszykową). Wszystko wskazywało na wysokie prawdopodobieństwo zawetowania jej przez Prezydenta. Ku zaskoczeniu wielu obserwatorów Prezydent jednak ustawę 20 lipca podpisał. Okazuje się, że fakt ten zaskoczył najbardziej Ministerstwo Zdrowia, które okazało się nieprzygotowane do wydania w terminie miesiąca szeregu przepisów wykonawczych. A sprawa była niebagatelna, bo chodziło o określenie priorytetów w ochronie zdrowia, a następnie zawartości koszyka gwarantowanych świadczeń zdrowotnych i ewentualnego współpłacenia za nie. Wydanie takich regulacji tak, aby mogły one obowiązywać od 31 sierpnia było oczywiście niemożliwe. W związku z tym przyjęto (powtarzało się to kilkakrotnie w deklaracjach przedstawicieli kierownictwa Ministerstwa Zdrowia), że mimo wejścia w życie nowych przepisów "nic się nie zmieni" (sic!).

Jeśli ustawa koszykowa - jak zapewnia minister zdrowia Ewa Kopacz - nie jest krokiem w kierunku współpłacenia pacjentów za leczenie, to po co było ją wprowadzać? Na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia niedawno ukazały się odpowiednie rozporządzenia. Wyliczają one, jakie badania, wizyty lekarskie i operacje będzie refundował NFZ od września. Problem w tym, że lista świadczeń to właściwie proste przepisanie listy procedur, które i tak dziś finansuje NFZ. Nic dziwnego, że Polska Izba Ubezpieczeń (PIU) podsumowała ten projekt krótko: "Nie o taki koszyk chodziło". Podobnie zareagowała Naczelna Izba Lekarska. - Przy obecnym poziomie finansowania nie jest możliwe zagwarantowanie Polakom opieki zdrowotnej na oczekiwanym przez nich poziomie - mówi Konstanty Radziwiłł, prezes NRL. - Nieograniczony zakres gwarancji mamy na papierze, ale wiele procedur medycznych jest praktycznie nieosiągalnych, a dla świadczeniodawców oznacza ciągłe balansowanie na granicy bankructwa i niepewność, czy otrzymają zapłatę za tzw. nadwykonania.

Słuchając - w ostatnich kilkunastu miesiącach - wypowiedzi różnych polityków, w tym lekarzy, na temat rządowych propozycji zmian w ochronie zdrowia można było nabrać przekonania, że w czym, jak w czym, ale w jednym wszystkie partie są zgodne: żadnego rynku w służbie zdrowia być nie może. Niektórzy politycy mówili to wprost, jak np. pan prezydent, przedstawiciele PiS czy przewodniczący SLD, deklarujący: "Wierzę w państwową służbę zdrowia". Inni (jak poseł Marek Balicki z alternatywnej lewicy) swój sprzeciw wobec rozwiązań rynkowych wyrażali w sposób bardziej zawoalowany, krytykując te elementy systemu, które w istocie decydują o "rynkowości", jak np. prywatyzacja szpitali, działanie zakładów opieki zdrowotnej "dla zysku", współpłacenie przez pacjentów za leczenie itp. Co ciekawe również rządząca PO (wraz z koalicyjnym PSL), chociaż z jednej strony przedstawiała swój program jako "rynkowy", z drugiej - w praktyce - usuwała z niego wszystkie wspomniane wyżej "kontrowersyjne" a jednocześnie kluczowe dla "rynkowości" elementy. Według rządu miał to być więc "rynek" uregulowany w 100 %, w którym politycy arbitralnie ustalą wysokość nakładów na lecznictwo oraz "koszyk" świadczeń dostępnych bezpłatnie, a urzędnik z NFZ-u wyznaczy ceny na te świadczenia i ich limit dla każdego szpitala (co oznacza w istocie roczny budżet zakładu).

Polska ciągle odstaje od średniej europejskiej, jeśli chodzi o innowacyjność medycyny. I nic nie zapowiada, że w najbliższym czasie się to zmieni. Polsce daleko w zakresie innowacyjności do Japonii lub Stanów Zjednoczonych. Przyczyną nie jest zły poziom edukacji, ale brak połączenia na styku nauka-praktyka. We wdrażaniu innowacji nie pomaga także duży stopień sformalizowania procedur. - Jeszcze nie tak dawno temu, bo w połowie XX w., od innowacyjności zależało 50 proc. PKB. Obecnie to już niemal 90 proc. To jeden z powodów, dla których Unia Europejska w perspektywie finansowej na lata 2007-2013 zwiększyła pulę środków na badania z 19 do 54 mld euro - mówi prof. Jerzy Buzek, były premier, dziś przewodniczący Parlamentu Europejskiego, podkreślając jednocześnie, że najwięcej skorzysta na tym medycyna, skupiająca najważniejsze osiągnięcia nauki w rozwoju nowych technologii medycznych, technik diagnostycznych i profilaktyki zdrowotnej. Jednak brak pieniędzy to nie jedyny hamulec nauki. Zdaniem Jakuba Szulca, wiceministra zdrowia, główny problem to... sami uczeni. - W ciągu ostatnich dziesięciu lat finansowanie wzrosło dwukrotnie, ale jakoś nowych rozwiązań nie widać. To najlepszy dowód, że nauka to przede wszystkim sposób organizacji i myślenia. Oczekiwania wobec tego systemu są przestarzałe, trzeba zmienić sposób podejścia - mówi wprost.

Samorząd zawodowy lekarzy, parlamentarzyści i organizacje zrzeszające świadczeniodawców apelują do NFZ o przeznaczenie części środków zgromadzonych na funduszu zapasowym z wyników finansowych za lata 2005-2007 oraz wyniku finansowego za 2008 r. na zwiększenie planu kosztów świadczeń zdrowotnych w oddziałach wojewódzkich Funduszu w 2009 r. w celu zapłaty za świadczenia ponadlimitowe w 2009 r. Jeśli chodzi o zapłatę za świadczenia tzw. ponadlimitowe Fundusz wyjaśnia, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej jest umowa, która określa m.in. rodzaj i zakres udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej, zasady rozliczeń pomiędzy Funduszem a świadczeniodawcami oraz kwotę zobowiązania Funduszu wobec świadczeniodawcy. W związku z tym, co do zasady, świadczenia są finansowane przez NFZ do wysokości limitów określonych umową. Natomiast możliwość sfinansowania dodatkowych świadczeń zrealizowanych ponad limit określony umową może być rozważana w konkretnej sytuacji, wynikającej m.in. z dysponowania przez NFZ dodatkowymi środkami finansowymi.

Z Andrzejem Włodarczykiem, wiceprezesem Naczelnej Rady Lekarskiej rozmawia Marek Stankiewicz. . Czy Andrzej Włodarczyk to izbowy awanturnik i rozrabiaka? - Pokorny nigdy nie byłem i pewnie już nie będę. Mam swoje zdanie, o czym przekonali się również w przeszłości moi lekarscy szefowie. Mówię to, co myślę, ale zawsze prosto w oczy, nigdy za plecami. Rodzice i chirurgia wpoili mi prawdomówność. A prawda jest czasem nieznośna i bolesna. Pewnie dlatego nie wszystkim się podobam. . Lubisz pracować w atmosferze konfliktu? - Z zasady nie dążę do konfliktu, ale kiedy do niego dochodzi, nie lubię udawać, że nic się nie dzieje. Wiem, że wojna rujnuje, zgoda buduje, ale nie dam sobie chodzić po głowie. . W izbie uchodzisz za człowieka, który kłóci się z kim popadnie. - Czasem może zbyt impulsywnie i dobitnie prezentuję w lekarskich gremiach swoje poglądy i opinie. Potrafię się zagalopować, ale potrafię również przeprosić. . Masz za sobą udaną karierę zawodową, ale chyba niezbyt udany, bo tylko półroczny epizod jako wiceminister zdrowia? Czego tam właściwie szukałeś w ministerstwie, a może czego nie znalazłeś? - Nie ukrywam, że moim zawodowym marzeniem było uzyskanie habilitacji, od której byłem kiedyś o krok.

Z niemałym zaskoczeniem przyjęłam informację o tłumach kandydatów oblegających w tym roku uczelnie medyczne. Wręcz nieprawdopodobnie brzmiały doniesienia z Gdańska o 15 osobach na jedno miejsce na kierunek lekarski i aż 33 na kierunek lekarsko-dentystyczny. Informacje te tym bardziej zaskakiwały w kontekście Konferencji Młodych Lekarzy, która obradowała w Olsztynie. Przytłoczeni problemami specjalizacji, projektu likwidacji stażu i niezmiennie drażliwej kwestii finansowej, nie zdawaliśmy sobie sprawy, iż równolegle rzesze młodych ludzi zechcą konkurować o możliwość zostania lekarzem. Wiadomość tę należy odbierać bardzo optymistycznie. Powinna być ona mobilizacją dla osób, którym problemy młodych lekarzy nie są obojętne. Rokrocznie podczas Konferencji Młodych Lekarzy pojawiają się zagadnienia dotyczące najmłodszej grupy medyków: kwestia rezydentur, stażu podyplomowego, lekarskiego i lekarsko-dentystycznego egzaminu państwowego, państwowego egzaminu spacjalistycznego.

Trwają prace nad koszykiem świadczeń - co jest ważne, a co ważniejsze dla zdrowia Polaków. W skarbonce pusto, a każdy ciągnie kusą kołderkę w swoją stronę. Ocena potrzeb leczniczych w tej przepychance finansowej wypada zwykle na niekorzyść stomatologii. Wynika to oczywiście z niezrozumienia jak negatywne i poważne konsekwencje mogą mieć dla zdrowia człowieka schorzenia jamy ustnej. Niecierpliwość popycha w kierunku rozwiązań doraźnych, a przekonanie decydentów do sensu długofalowej profilaktyki jest wciąż skazane na porażkę. Wygląda na to, że jeszcze długa droga do osiągnięcia stanu, gdy służba zdrowia zacznie w pełni sprawnie i bezkolizyjnie funkcjonować. Na tle tych dyskusji i wydarzeń tym ważniejsza wydaje się data 12 września. W ubiegłym roku 12 września obchodziliśmy pierwszy Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej, ustanowiony uchwałą Światowej Federacji Dentystycznej (FDI), która jest jedną z najstarszych międzynarodowych zawodowych organizacji, uznanym światowym, kompetentnym i niezależnym głosem stomatologów.

Z okazji II Światowego Dnia Zdrowia Jamy Ustnej chcę zwrócić Państwa uwagę na niezwykle ważny problem, który jest przedmiotem wielu prac naukowych, a także paneli ekspertów z dziedziny periodontologii, kardiologii, diabetologii i nauk podstawowych, a dotyczy wpływu patologii tkanek przyzębia na zdrowie ogólne. Od wielu lat zadajemy sobie pytania, czy istnieją dowody naukowe, że choroba przyzębia powoduje wzrost miejscowej i ogólnej odpowiedzi zapalnej. W jaki sposób choroba przyzębia przyczynia się do powstania miażdżycy, a także czy leczenie choroby przyzębia wpływa na występowanie i przebieg patologii ogólnych. Mam nadzieję, że odpowiedź na te pytania znajdą Państwo w tym artykule, bowiem wiedza na temat poważnych konsekwencji, jakie choroby przyzębia mają na zdrowie człowieka, jest sprawą mało oczywistą dla naszego społeczeństwa. Badania epidemiologiczne wskazują, że zarówno w Polsce, jak i w innych krajach Europy i Ameryki prawie 80 % dorosłej populacji wymaga poprawy stanu higieny jamy ustnej, zaś 70 % cierpi na jedną z postaci chorób przyzębia począwszy od łagodnego zapalenia dziąseł, a na ciężkiej postaci choroby skończywszy.

Głowa i szyja stanowią wyjątkowy obszar naszego ciała, zarówno pod względem budowy anatomicznej (szkieletu kostnego, aparatu mięśniowego, naczyń i nerwów), jak i czynności. Na stosunkowo niewielkiej przestrzeni znajdują się istotne dla naszego życia narządy: narząd wzroku, słuchu, mowy, żucia, początkowy odcinek przewodu pokarmowego i dróg oddechowych oraz ośrodkowy układ nerwowy. Różnorodność tkanek i narządów czyni ten obszar wyjątkowy ze względu na występujące patologie, w tym różnego typu nowotwory (nowotwory pierwotne, nowotwory charakterystyczne dla kości szczękowych, nowotwory przerzutowe). Około 55,8 % nowotworów złośliwych głowy i szyi stanowią raki płaskonabłonkowe. W obrębie jamy ustnej przeważają raki wysoko i średnio zróżnicowane, natomiast w ustnej i nosowej części gardła te o niskim stopniu zróżnicowania. Znacznie rzadziej występują w tym obszarze gruczolakoraki (19,4 %), chłonniaki (15,1 %) oraz czerniaki, szpiczaki i mięsaki.

Międzynarodowy Związek Lekarzy upowszechnił pod koniec lat trzydziestych XX w. pogląd, że w Europie 1 lekarz powinien przypadać na 1500 mieszkańców. Liczba ta powstała z połączenia myślenia o pacjentach i o egzystencji materialnej lekarza. Jeden lekarz był w stanie opiekować się taką liczbą ewentualnych pacjentów. Tak liczną społeczność stać było na utrzymanie swojego lekarza. Wyliczenie to odnosiło się do lekarzy, których należałoby nazwać "rodzinnymi" lub "domowymi". Wiadomo, że lekarzy dentystów było od nich znacznie mniej; w Polsce 3,5-krotnie mniej. W 1938 r. praktykowało u nas 12 917 lekarzy oraz 3686 lekarzy dentystów (dane te podaję tym razem za "Małym rocznikiem statystycznym" 1939; pochodzą z końca 1937 r.). Z tej statystyki można by wyprowadzić wniosek, że 1 lekarz dentysta powinien przypadać na 4500 mieszkańców. Prawda była jednak bardziej dotkliwa: statystycznie musiał zadbać o 11 500 mieszkańców. Lekarz "domowy" też nie miał pieczy nad 1500 mieszkańców, ale nad 3100.

W niektórych uczelniach medycznych, chociaż w ograniczonym zakresie, daje się już wiedzę, a nawet naucza się umiejętności w zakresie kompetencji miękkich. Prawie nie bierze się ich jednak pod uwagę w kształceniu podyplomowym lekarzy. Przedstawiamy propozycję kształcenia podyplomowego dla lekarzy w zakresie kompetencji miękkich. Proponowane treści kształcenia winny objąć najważniejsze z kompetencji miękkich. Ułożone w sposób modułowy, umożliwią uczestnikom projektowanie własnej ścieżki szkoleniowej. Moduł wprowadzający, obligatoryjny, skierowany powinien być do lekarzy stażystów, kolejne do lekarzy w trakcie specjalizacji. Następne szkolenia odbywać się powinny w trakcie dalszej aktywności zawodowej i celowe byłoby, aby z puli punktów za szkolenia, jakie lekarz ma obowiązek zdobyć, określoną część zdobywał za szkolenia z kompetencji miękkich. W kształceniu lekarzy w tym zakresie można zaproponować następujące bloki tematyczne: